Stevige Kick-off op 13 september van Regio van de Toekomst in Supernova te Utrecht

Op 13 september jongstleden vond de Kick-off Regio van de Toekomst plaats

 Aftrap

Na een korte inleiding over de opzet van het programma van de dag door dagvoorzitter Jannemarie de Jonge werden de voorzitters van BNSP en NVTL gevraagd welke verwachting ze hebben bij het traject van Regio van de Toekomst. Rob van der Velden (BNSP) en Ben Kuipers (NVTL) gaven aan dat de NOVI het begin is/kan zijn van een nieuwe manier van vorm geven aan Nederland waarbij de positie en de input van ontwerpers vanzelfsprekend is. Belangrijk daarbij is dat op alle niveaus wordt samengewerkt om de gestelde doelen voor het project Regio van de Toekomst, en daarmee ook de input voor de NOVI, gerealiseerd te krijgen.

 

Wat wil het rijk en hoe denken de regio’s hierover

Na een korte introductie gaf Emiel Reiding, projectdirecteur NOVI, een presentatie die een venster bood op de vorming van de richtinggevende hoofdlijnen van de NOVI*. Deze worden eind september aan de Kamer aangeboden. Hij gaf in de presentatie aan dat na jarenlang dereguleren en terugtrekken van het Rijk, er nu weer een visie van de overheid wordt verwacht inzake richtinggevende betrokkenheid op een aantal belangrijke onderwerpen.

De vormgeving van de visie vanuit nationaal beleid zou moeten worden afgestemd op de thema’s die nationaal zijn vastgesteld en de daaraan verbonden opgaven die in de regio’s spelen.

Daartoe is nieuwe inspiratie nodig, beeldvorming in plaats van woorden, en dat is ook wat de NOVI zoekt in de projecten Stad van de Toekomst en Regio van de Toekomst. Een beeld is zoveel krachtiger dan woorden en maakt de abstractie inzichtelijk. Hij neemt ons mee in zowel een tussenstand als in de algemene principes die binnenkort in de richtinggevende hoofdlijnnotitie aan de Kamer zal worden aangeboden.

Vervolgens bood hij per regio vanuit Rijkswege stellingen aan inzake de heersende opgaven en met, per regio, een vraagstelling vanuit de NOVI richting het project Regio van de Toekomst.

*De richtinggevende hoofdlijnen worden binnenkort publiekelijk gemaakt.

 De Spraakmakers

Per regio zijn spraakmakers uitgenodigd om op de stellingen van Emiel Reiding kort te reflecteren:

  • Zuid-Holland; Jeroen van Schaick (Provincie Zuid-Holland)
  • Waddenkust/Eemsdelta; Rob Reintsema (Groninger Landschap)
  • Arnhem/Nijmegen/Foodvalley; Mark Kemperman (Provincie Gelderland)
  • Flevoland; Hillebrand Koning (Provincie Flevoland)

 

Mark Kemperman, Provincie Gelderland, reflecteert op de presentatie van Emiel Reiding

De provincie Zuid-Holland reflecteert: De opgave duurzame energie wil Zuid-Holland graag verbinden en concretiseren met het circulair maken van de bouwketen als insteek van verandering. Waarschuwing is: maak de opgaven niet bij voorbaat te breed. Het is al enorm complex dus concretiseer een van de opgaven met goed uitgewerkte voorbeelden.

Waddenkust/Eemsdelta reflecteert: De belangrijke ecologische waarden van het gebied staan onder druk door de ruimteclaims die er heersen inzake energiewinning/energietransitie en inzet van zonne- en windenergie en de aanlevering van die energie in het gebied. Er heerst nieuwsgierigheid; hoe kunnen landschap en natuur profiteren inzake de energietransitie-opgaven. De laatstgenoemden zijn dé belangrijke dragers inzake identiteit en waardebepaling van deze regio.

De provincie Gelderland reflecteert:

De provincie Gelderland reflecteert: Er zijn veel verschillende landschappelijke en natuurlijke kwaliteiten in de regio. Deze bevinden zich op verschillende schaalniveaus van lokaal tot internationaal. Van daaruit moet je ook de mobiliteitsopgave op verschillende schaalniveaus en door de schaalniveaus heen, gaan onderzoeken. Hierbij gaat het ook om het voorstelbaar maken van een mogelijke toekomst. Daarvoor willen we de ontwerpende aanpak graag benutten.

De provincie Flevoland reflecteert; Ingegaan wordt op het begrip waardevolle leefomgeving door aan te geven dat de aandacht voor de wijze waarop je zaken organiseert van belang is, met name: wat wordt bottom-up georganiseerd zonder dat de overheid daarin bemoeienis heeft. Hij vraagt zich af of je bij dit proces daadwerkelijk ontwerp nodig hebt. Wat is de relatie tussen de rol van de overheid en bottom-up transities inzake landschap, landbouw en leefbaarheid? En wat is de rol van de ontwerper daarin.

De reflecties van de spraakmakers worden vervolgens tijdens de regiotafels verder uitgediept.

Intermezzo

Als intermezzo presenteerden de twee winnende teams van de Stiftenstrijd, waar veertig Jong Professionals aan deelnamen, hun ontwerpen die in 1 dag zijn gemaakt; De winnende ontwerpen “Rust in Groningen” en “Circulaire Data Delta” gaan in op de thema’s van de NOVI en de ontwerpopgaven die er in het kader van Regio van de Toekomst ten tijde van de Stiftenstrijd bekend waren. De aanwezigen namen kennis van hun plannen die tijdens twee korte pitches werden gepresenteerd. De resultaten van de Stiftenstrijd zijn gebundeld en Emiel Reiding nam het eerste exemplaar in ontvangst uit handen van Jan Maarten van Hemert, naast Suzan de Wispelaere en Abel Coenen, organisatoren van de Stiftenstrijd. Meerdere deelnemers van de Stiftenstrijd zijn door de teamcaptains ook geselecteerd als teamlid voor Regio van de Toekomst!

Jan Maarten van Hemert biedt de publicatie Stiftenstrijd, tekenen aan de Toekomst van Nederland, aan Emiel Reiding aan

Regio gesprekken

Na een korte pauze gingen teams en overige deelnemers uiteen in groepen per regio en stelden de teamleden zich aan de regio (en soms ook nog aan elkaar) voor. Alle deelnemers aan de regiotafels deelden wat ze aan elkaar wilden meegeven wat naast discussie en verdieping ook leidde tot aanscherping van de ontwerpopgaven. Per regio een aantal uitkomsten:

Gespreksleider Joost Schrijnen met teamcaptains, teamleden en deelnemers tijdens de Regiotafel Rotterdam/Den Haag

Den Haag Rotterdam met als gespreksleider Joost Schrijnen

Het streven is te doorgronden welke duurzame stromen er zijn en dat in te steken, met circulaire systeemdenkers, op verschillende schaalniveaus waarbij de bouwopgave centraal staat. Deze circulaire bouwopgave moet zeker worden aangehaakt bij de opgaven die spelen in de regio Den Haag/Rotterdam. Het is een poging om het circulaire denken inzake de invloed op de ruimtelijke impact te agenderen. Een voorstel om deze agendering te bestendigen is door de CO2 cyclus van bouwmateriaal inzichtelijk te maken en te onderzoeken hoe je het vrijkomen van CO2 kan beperken en circulair kan maken in je bouwstoffen. Bijvoorbeeld hout kan gedurende 200 jaar fungeren als opslag voor CO2. Wat betekent dit gegeven voor de gigantische woningbouwopgave? Eerder was Nederland mondiaal gezien een van de grootste houtproducenten en vormde de handel in hout een belangrijke economische impuls. Wat kan Nederland vanuit dit perspectief betekenen? Nieuwe bossen, andere ruimtelijke ordening in Zuid- Holland? Het betrekken van andere regio’s als houtproducent voor een interlokale levering van bouwgrondstof?

 

Gespreksleider Edwin van Uum, met teamcaptains, teamleden en deelnemers tijdens de regiotafel Arnhem/Nijmegen/Foodvalley

Arnhem Nijmegen/ Foodvalley met als gespreksleider Edwin van Uum

Voor een goede mobiliteitsoplossing inzake regionaal woon-werkverkeer en interregionale tot internationale mobiliteit, zijn radicale ingrepen noodzakelijk die om een andere manier van kijken vragen. Om ruimtegebrek of kwaliteitsverlies van aanwezige ruimte te voorkomen moet meer gekeken worden naar functiecombinaties die kunnen worden opgeschaald. Kijk naar de Waalsprong waar natuur, hoogwaterveiligheid, mobiliteit, wonen en recreëren bij elkaar komen in een werkend plan. Dit voorbeeld is echter nog “kleinschalig” bij de opgave die er voor de regio Arnhem/Nijmegen/Foodvalley ligt. Deze regio vraagt om veel grotere ingrepen met mega-combinatieprojecten.

Deze ingrepen zijn weliswaar grootschaliger maar zijn ook gericht op zowel de landschappelijke context als de landschappelijke kwaliteiten en hebben dus specifieke ingrediënten.

Gespreksleider Leo Pols, met teamcaptains, teamleden en deelnemers tijdens de regiotafel Waddenkust/Eemsdelta

Waddenkust Eemsdelta met als gespreksleider Leo Pols

Bij het verkennen van de opgave komt een notie naar voren bij de teamcaptains: ‘we kunnen niet alles oppakken en hebben focus nodig”.

Het huidige gescheiden beeld van economie en ecologie behoefte nader onderzoek. Ze gaan op zoek naar “verzoenende” voorbeelden met een wederzijdse meerwaarde. De impact van windparken op zee hebben niet zozeer betrekking op zeelocatie maar veel meer op het aanhaken van deze energiestroom op land, daar waar de energie wordt omgezet in gebruik. Wat houdt dit in voor het ecosysteem maar bijvoorbeeld ook voor werkgelegenheid en vestigingsklimaat.

Daarnaast is er de slibproblematiek. De teams willen deze problematiek ook onderzoeken; wat biedt onderzoek en ontwerp inzake de slibproblematiek aan kansen en oplossingen. Deze onderzoeken moeten landen in een verleidelijk toekomstperspectief voor de regio. Dat is een uitdagende zoektocht.

 

Gespreksleider Jannemarie de Jonge met teamcaptains, teamleden en deelnemers tijdens de regiotafel Flevoland

Flevoland met als gespreksleider Jannemarie de Jonge

Visie en innovatie, de polders zijn daar een toonbeeld van. In feite is Flevoland een materialisatie van een visionaire opzet. Nog steeds zie je die daadkracht in de polders met als groeikern Almere; innovatieve woonvormen, Oosterwold en de Floriade die in 2022 plaats zal vinden met als thema Growing Green Cities.

Na de periode van pionieren, vooruitgang en groei is er nu een nieuwe generatie boeren aan zet waarbij je de gevraagde transitie eigenlijk al ziet gebeuren, en verkleuringen de landbouw in verschillende richtingen. Het vraagt om een ‘schuifspel’; Flevolandse boeren zijn van oudsher goed in de aspecten grootschalige landbouw en veeteelt en nu zie je eigenlijk een marathonaflevering van ‘ik vertrek’ optreden waarbij ook de eentonige grootschaligheid (met alle gevolgen inzake waterbeheersing en bodemuitputting) wordt aangepakt.

Het idee is het onderzoek te focussen op de nieuwe wijzen van landbouw toepassen met een werkbare vorm van roulatielandbouw als insteek, het “blurren” waarbij langzaamaan een nieuw casco ontstaat voor circulaire landbouw op de schaal van Flevoland. De stromen van deze vernieuwing worden in kaart gebracht en opnieuw geordend. Een idee is om film als medium in te zetten om dit goed te kunnen verbeelden.

   

Beeldverslagen van de regiogesprekken!

Na afsluiting van de deelsessies en een dankwoord wordt er intensief genetwerkt onder de aangeboden lunch. De energieke start is gemaakt!